تعريف داير‌ة المعارف :

كتابي است چندين و چند جلدي حاوي دانش بشري كه با تعدادي نقشه و تصوير مزين شده و يك نمايه ي دقيق و تعدادي تصوير و صورتي از اختصارات را به همراه دارد. نظم چنين مجموعه اي از دانش بشري عموماً الفبايي است. عموماً داير‌ة المعارف ها شرح احوال مشاهير گذشته را در بردارند و ممكن است تك جلدي يا يكصد جلدي باشند. داير‌ة المعارف ها بيشتر ناظر به اطلاعاتي در باب موضوعاتي گوناگون و بحث كمابيش مختصري از آنها هستند.

ارزيابي داير‌ة المعارف آمريكا نا :

·        اين مجموعه داراي مقدماتي مفصل مي باشد.

·        تاريخ انتشار اولين چاپ :  1829 . 

·        محل انتشار : آمريكا

·        شامل : يك دوره ي 30 جلدي كه حاوي مقالاتي با موضوعات علوم اجتماعي ، علوم انساني و جغرافياي آمريكا و كانادا .

·        ناشر : By GROLIER INCORPORATED 

·        اعتبار : براي دريافت مطالب و موضوعات جغرافيايي و سياسي و اجتماعي در مورد كشورهاي كانادا و آمريكا منبع معتبري مي باشد.

·        دامنه ي موضوعات :  تاريخ جغرافيا و اشخاص و ... .

·      شكل ظاهري :  داراي جلد گالينگور و صحافي خوبي مي باشد. برگ هاي آن معمولي داراي و قطع رحلي مي باشد مصور و داراي تصاوير رنگي و سياه و سفيد است و از علايم و نشانه هايي براي دست يابي سريع در آن به كار برده شده است. داراي نمايه ي الفبايي مي باشد كه جلد سي اين مجموعه را به خود اختصاص داده است.

داير‌ة المعارف آمريكانا :

يكي از داير‌ة المعارف هاي انگليسي زبان قرن حاضر داير‌ة المعارف آمريكانا است. نخستين ويرايش اين داير‌ة المعارف كه براساس ويرايش هفتم داير‌ة المعارف بروكهاوس تدوين شده بود. در شانزده جلد و در سالهاي 1833 ـ 1829  در فيلادلفيا منتشر شد. اين ويرايش در سال 1337 تجديدنظر شد و در سال 1848  يك جلد به پيوست آن افزوده گرديد. در سال 1903 اين داير‌ة المعارف مورد تجديدنظر قرار گرفت و در 30 جلد منتشر شد و از آن تاريخ سياست ويرايش و تجديدنظر مداوم را در پيش گرفت. اين داير‌ة المعارف بيشتر بر تاريخ و جغرافياي آمريكا و زندگي نامه ي آمريكاييان تأكيد دارد ، از اينرو اين داير‌ة المعارف بهترين مرجع براي دريافت مطالب تاريخي و جغرافيايي و موضوعات و شخصيت هاي آمريكايي است.

نيمي از مطالب اين داير‌ة المعارف به علوم اجتماعي اختصاص دارد. اين مجموعه مصور مي باشد و تأكيد آن بر منابع جغرافيايي و سياسي يكسان است. آمريكانا بيشتر بر تاريخ و جغرافياي آمريكا و كانادا تأكيد دارد. اين مجموعه داراي نمايه هاي مفصلي است و از آنجا كه مقالات اين داير‌ة المعارف كوتاه است استفاده از نمايه ي آن بسيار آسان مي باشد. اين فرهنگ عامه پسند بوده و انديشه هاي پيچيده را به زباني ساده طرح مي كند.

تهيه وتنظيم: هاجر حسين پور-فاطمه هاشمي

‏

 گرچه در كتابشناسى‏هايى كه منابع سى‏دى‏رامى را در كنار منابع چاپى فهرست مى‏كنند، تعدادى پايگاه‏اطلاعاتى سى‏دى‏رامى به چشم مى‏خورد، اما تاكنون كتاب واحدى تحت عنوان "كتابشناسى پايگاه‏هاى اطلاعاتى ايران" در ايران منتشر نشده است. تعدادى از پايگاه‏هاى اطلاعاتى در كتاب‏هاى درسى حوزه كتابدارى و اطلاع‏رسانى معرفى و ارزيابى شده‏اند و برخى از سايت‏هاى شركت‏ها و مؤسسات خصوصى و دولتى پيوندهايى به پايگاه‏هاى اينترنتى مرتبط با زمينه كارى خود برقرار ساخته‏اند. مثلاً در سايت نشر كتابدار www.ketabdar.org به چندين بانك اطلاعاتى كتابدارى پيوند داده شده است، از جمله: بانك اطلاعات مجلات تخصصى كتابدارى، بانك اطلاعات پايان نامه‏هاى كتابدارى، بانك اطلاعات نشريات الكترونيكى كتابدارى و غيره. در اينجا مى‏توان به 2 كتابشناسى زير اشاره كرد كه بيشتر پايگاه‏هاى خارجى را شامل مى‏شوند:

 دليلى، حميد. فهرستگان ديسك‏هاى نورى در مراكز آموزشى و تحقيقاتى ايران. ويراستار: معصومه شجاعى. تهران: مركز اطلاعات و مدارك علمى ايران، 1375.

 اين فهرستگان شامل يك نمايه موضوعى لاتين و دو فهرست الفبايى، يكى برحسب نام شهرها و موجودى ديسك‏هاى نورى و ديگرى برحسب نام مراكز آموزشى و تحقيقاتى مى‏باشد. به طور مثال مى‏توان با استفاده از اين فهرستگان به اين سؤالات پاسخ داد: "در زمينه كشاورزى چه سى‏دى‏رام‏هايى وجود دارد؟"، "در كجا مى‏توان به آن‏ها دست يافت؟"، "پايگاه AGRIS يا AGRICOLA در چه زمينه‏اى هستند؟" و كدام كتابخانه‏ها و مراكز آن‏ها را دارند؟"

 معرفى پايگاه‏هاى اطلاع‏رسانى اسلامى. به كوشش ناصرالدين غراب. تهران: خانه كتاب، 1379.

 اين كتابشناسى شامل پايگاهاى موجود در سايت musalmantop100 است.

 از ميان بيش از 6000 زبان زنده دنيا، تقريباً از 20 زبان واژه‏نامه‏هاى دوزبانه به فارسى تدوين شده است كه  تنها به ذكر اطلاعات كتابشناسى زبان فرانسه به عنواني يكي از واحدهاي درسي كه در دوره كارشناسي تدريس مي شود مى‏پردازيم

 فرانسوى (ديكسيونر - DICTIONNAIRE):

 زبان فرانسه نيز از جمله زبان‏هاى مهم دنياست كه در ايران پيش از آن‏كه زبان انگليسى چنين اهميتى پيدا كند، نخستين زبان علمى كشور به شمار مى‏رفت و از اين رو واژه‏نامه‏هاى زيادى از اين دست منتشر شده است كه اغلب آن‏ها محصول همان دوره‏اند. از جمله كامل‏ترين اين واژه‏نامه‏ها، فرهنگ فرانسه فارسى سعيد نفيسى است كه چاپ نخست آن را بنگاه مطبوعاتى صفى‏عليشاه در سال 1308 در دو جلد منتشر كرد و چند بار هم تجديد چاپ شد. بعدها اين واژه‏نامه مورداستفاده اكثر و شايد تمام واژه‏نامه‏هاى فرانسه به فارسى قرار گرفت. گرچه بيش از 70 سال از نخستين انتشار آن مى‏گذرد، به سبب ويژگى‏هاى خاص خود، هم‏چنان در كتابخانه‏ها كاربرد دارد.

 در اينجا فهرستى از برخى واژه‏نامه‏هاى فرانسه به فارسى و بالعكس آورده مى‏شود:

 اعتماديان، .فرهنگ جامع فرانسه فارسى: شامل لغات و اصطلاحات روزمره متداول ادبى، علمى، بازرگانى. تهران: كمانگير، 1361. (فاقد تصوير، فاقد تلفظ، مثال‏هاى كم، معادل‏هاى بسيار، معانى تفكيك‏شده)

 بروخيم، باروخ. فرهنگ فارسى فرانسه: حاوى 40000 لغت بسيط و مركب رايج ادبى، علمى، فنى، پزشكى. تهران: صفى‏عليشاه، 1376.

 بروخيم، باروخ. فرهنگ فرانسه فارسى: حاوى 40000 لغت بسيط و مركب رايج ادبى، علمى، فنى، پزشكى. تهران: صفى‏عليشاه، 1376. (فاقد تصوير، فاقد تلفظ، فاقد مثال، معادل‏هاى اندك اما راهگشا)

 پارسايار، محمدرضا. فرهنگ معاصر فرانسه فارسى. تهران: فرهنگ معاصر، 1381. (شامل 35000 واژه، نسبتاً روزآمد، تأكيد بر معادل‏يابى به‏جاى توضيح، داراى تلفظ واژه‏ها برمبناى IPA، فاقد تصوير، مثال‏هاى كم)

 غياثى، محمدتقى. فرهنگ دانشجو فرانسه فارسى. تهران: مؤسسه نشر كلمه، 1378.

 فرهنگ فرانسه فارسى رهنما: شامل 50000 لغت، عبارت، اصطلاح و ضرب‏المثل‏ها. تهران: رهنما، 1379.

 فرهنگ مصور فرانسه فارسى آكسفورد، دودن. مترجم: نصرت الله رئيسى. تهران: كمانگير، 1365.

 گلستانى، نورالله. فرهنگ فرانسه به فارسى با متمم: شامل واژه‏هاى مصوبه فرهنگستان. تهران: شركت سهامى طبع كتاب، 1372.

 مشيرى، مهشيد. فرهنگ افعال فرانسه: الفبايى قياسى. تهران: سروش، انتشارات صدا و سيما، 1371.

CINAHL

یکی از دیتا بیس های پرستاری است.CINAHL  از 1982 به صورت آنلاین این پوشش را فراهم کرده است. به صورت ماهانه به روز می شود. بیش از 2590 مجله را نمایه سازی می کند. از این تعداد مجله بیش از 1790 عنوان شامل چکیده نویسنده است.

موضوعا تی که این مجلات پوشش می دهند شامل پرستاری ، سلامت پیوسته ، بیوپزشکی ، پزشکی و درمان کامل / متناوب ، سلامت مصرف کنندگان و علوم سلامت کتابداری است. همه مجلات انگلیسی زبان پرستاری را هم شامل می شود. بیش از 1800 رکورد با Full text  و 1200 رکورد با تصاویر دارد. این دیتا بیس همچنین دسترسی به کتابهای پرستاری سلامت ، استانداردهای مهارت ها ، منابع سمعی و بصری و منابع آموزشی پرستاری را فراهم می کند.

برای جستجو در این سایت باید به سایت های میزبانی مثل Ovid  و یا EBSCO  وارد شوید. در آن زمان از شما پسورد می خواهد . وقتی از طریق شناسه  کاربری و پسورد، شناسایی شدید وارد سایت می شوید.

نحوه  جستجو :

وقتی وارد صفحه مورد نظر شدیم، می توانیم 3 سربرگ را مشاهده کنیم که این سربرگ ها متعلق به خود پایگاه EBSCO  می باشد.

 1- Basic search  : در این قسمت شما قادر هستید یک جستجوی ساده و سریع را انجام دهید. شما یک باکس جستجو را مشاهده می کنید که می توانید بر اساس کلید واژه جستجو کنید. کافی است لغت مورد نظر خود را وارد کرده و سپس گزینه search  را بزنید. در limit  این قسمت شما می توانید گزینه هایی مانند : تمام متن بودن ، نام نویسنده ، تاریخ مقاله ، نام مجله و ... را انتخاب کنید.

2- Advance search  : شما چند باکس را برای وارد کردن لغات مشاهده می کنید که در کنار آن باکس هایی هم برای انتخاب رشته و فیلدی است که در نظر دارید آن لغت جستجو شود. در این قسمت می توانید با وارد کردن چند کلید واژه و ترکیب آنها And  و Or  و Not  جستجوی خاص تری داشته باشید. این بخش هم قسمت limit  دارد.

3- Choose database  : می توانید دیتا بیس خود را انتخاب کنیدکه الان ما CINAHL  را انتخاب کردیم. البته می توانیم در این قسمت دیتا بیس های دیگری را هم برای همراهی انتخاب کنیم . یعنی جستجوی شما می تواند در چند دیتا بیس صورت گیرد.

در زیر این قسمت ما دارای 5 گزینه هستیم :

Keyword  : پیش فرض جستجو براساس کلید واژه است . وقتی از این قسمت استفاده می کنید دقیقا لغات داخل مدخل را جستجو می کند. لغات در اسناد موجود است ولی مشخص نیست که با موضوع شما مرتبط باشد.

Publication  : شما با انتخاب این دکمه به صورت الفبایی لیست انتشاراتی که در دیتا بیس نمایه سازی شده است را می بینید یا جستجو می کنید. می توان به 2 صورت نام یک انتشارات را جستجو کرد: 1. از طریق جستجوی دستی : به این صورت که خودتان نام ها را از بالا به پایین جستجو کنید. 2. از طریق باکس جستجو.

CINAHL Headings  : این قسمت به شما اجازه می دهد که موضوع نویسندگان ، گنج واژه ها ، سرعنوان های موضوعی یا لغات کنترل شده دیتا بیس را جستجو کنید .استفاده از این قسمت باعث دقت روی موضوع شده و باعث می شود جستجوی بهتری داشته باشیم.

CINAHL Indexes  : سازنده شماره های نمایه سازی است . برای مثال نام نویسندگان منابعی که در دیتا بیس هستند ، دوره و سن گروه ها ، ابزار ، ISSN ،ISBN و ... را می دهد.

Image : در این قسمت تصاویری مرتبط با موضوعی که جستجو می کنیم ارائه می دهد. البته این مجموعه کوچک است و خود پیشنهاد می کند که به موتور های جستجویی مانند گوگل مراجعه کنیم .

این سایت بخشی هم به نام Folder  دارد. شما در این پوشه می توانید جستجو هایی که انجام داده اید را نگهداری و ذخیره کنید. سپس با استفاده از امکاناتی که در اختیارتان قرار می دهد (save، print، send email ) از این مقالات استفاده کنید.   

اين دسته از پايگاهها محدوديت موضوعى ندارند و حاوى تمام موضوعاتى مى‏شوند كه در كتابخانه منطقه‏اى يا ساير كتابخانه‏ها موجودند. مهم‏ترين عناوين اين گروه عبارتند از:

1. پايگاه اطلاعاتى جامع (Integrated Database):

 اين پايگاه حاوى اطلاعات مقالات، كتابها، پايان‏نامه‏ها و طرحهاى پژوهشى فارسى و غيرفارسى است كه در كتابخانه منطقه‏اى موجودند. موجودى اين پايگاه به قرار زير می باشد:

 313733 عنوان مقاله، 114413 مقاله تمام متن فارسى، 8173 عنوان كتاب فارسى، 6618 عنوان كتاب لاتين، 1248 عنوان نشريه فارسى، 5243 عنوان نشريه لاتين، 50875 عنوان پايان‏نامه فارسى، 5137 عنوان پايان‏نامه لاتين و 44878 عنوان طرح پژوهشى. اين اطلاعات بيشتر در كتابخانه منطقه‏اى موجود است و از طريق سايت وب كتابخانه قابل دسترسى است.

  2. پايگاه اطلاعاتى اسناد الكترونيكى (EDMS Database):

 در اين پايگاه اسناد، بروشور، كاتالوگ و ساير مدارك كنفرانس‏ها، سمينارها، موسسات و شركت‏ها ارائه مى‏شود.

3. شبكه ملى كتاب هاى ايران (NNB):

 اين شبكه در سال 1384 در دو بخش شبكه ملى كتابهاى فارسى (NNPB) و شبكه ملى كتابهاى لاتين (NNLB) راه‏اندازى شده است و حاوى فهرست كتاب‏هاى موجود در 108 دانشگاه و مركز تحقيقاتى ايران است. با اين پايگاه اطلاعاتى مى توان كتاب هاى موجود در مراكز علمى و پژوهشى كشور را مكان يابى كرد و از آن  براى امانت بين كتابخانه اى نيز استفاده كرد.

4. پايگاه اطلاعاتى كتابهاى الكترونيكى (E-Books):

 در اين پايگاه مى توان در حوزه‏هاى موضوعى علوم انسانى، علوم پايه، فنى و مهندسى، كشاورزى و دامپزشكى به جستجوى متن كامل برخى از كتاب‏هاى ناشران پرداخت و متن كامل آنها را بصورت فايل پى‏دى‏اف ملاحظه كرد.

 5. پايگاه اطلاعاتى مقاله هاى الكترونيكى (E-Articles):

 اين پايگاه حاوى 114413 عنوان مقاله فارسى تمام متنى است كه از پايگاه اطلاعاتى جامع استخراج شده است.

6. پايگاه اطلاعاتى نشريات الكترونيكى (E-Journals):

 اين پايگاه حاوى متن كامل نشريات الكترونيكى فارسى است. مجلات را مى توان براساس الفباى عنوان يا موضوع نيز پيدا كرد. در حال حاضر متن كامل 567 عنوان نشريه در زمينه علوم انسانى و هنر، 258 عنوان نشريه فنى مهندسى، 110 عنوان نشريه علوم پزشكى و 87 عنوان نشريه علوم كشاورزى و دامپزشكى در آن وجود دارد.

7. پايگاه اطلاعاتى نقشه‏ها و اطلس‏هاى الكترونيكى (E-Atlases ,E-Maps)

 اين پايگاه اطلاعات تصويرى را در سه بخش اطلس كشورهاى جهان، اطلس ايران و بخش ضمائم و راهنماى نقشه ارائه مى كند. اگر به دنبال اطلس آسمان شب، اطلس راههاى ايران، نقشه‏هاى قديمى، اطلس آموزش عالى، اطلس جامع گ‏يتاشناسى و ... هستيد، به اين پايگاه مراجعه كنيد.

8. پايگاه اطلاعاتى آثار علمى - پژوهشى اعضاى هيات علمى و پژوهشگران ايران:

 اين پايگاه حاوى زندگ‏ينامه علمى اسات‏يد و پژوهشگران است و مى توان برحسب موضوع و رشته به جستجوى آثار علمى آنها پرداخت.

9. پايگاه اطلاعاتى WLS:

 اين پايگاه حاوى اطلاعات كتابشناختى و چكيده مقاله‏هاى نشريات لاتينى است كه كتابخانه منطقه‏اى علوم و تكنولوژى آنها را خريدارى مى كند. متن كامل اين مقاله‏ها از طريق خدمات تحويل مدرك كتابخانه فوق قابل دسترسى است.

10. پايگاه اطلاعاتى طرحهاى پژوهشى‏

 اين پايگاه اطلاعات كتابشناختى و چكيده طرح هاى تحقيقاتى است. بخش عمده آن اطلاعات مربوط به طرح هاى تحقيقاتى دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشى دولتى است. تعداد ركوردهاى فعلى آن حدود 40607 مى باشد.

11. پايگاه اطلاعاتى رساله‏ها و پايان‏نامه‏ها:

 اين پايگاه اطلاعاتى شامل اطلاعات كتابشناختى و چكيده 45675 پايان نامه دانشجويان تحصيلات تكميلى دانشگاه‏ها ، مراكز آموزش عالى و پژوهشى كشور است.

  خريد اينترنتى منابع اطلاعاتى در ايران‏

 خريد اينترنتى منابع اطلاعاتى در ايران در مراحل ابتدايى رشد و توسعه است. در بسيارى از كتابخانه‏هاى دانشگاهى و تحقيقاتى ايران امكان دسترسى به پايگاه‏هاى اطلاعاتى و مجلات الكترونيكى غيرفارسى وجود دارد. اما خريد الكترونيكى منابع كتابى و غيرالكترونيكىِ خارجى در ايران با مشكلات زيادى همراه است. كمبود منابع مالى بخصوص ارزهاى خارجى و مشكلات مربوط به پرداخت الكترونيكى از مهم‏ترين مشكلات هستند. خدمات بانكى و كارت‏هاى اعتبارى ضعف‏هاى زيادى دارد و هنوز چندان متداول نشده‏اند. به طور كلى نظام تجارت و بازرگانى الكترونيكى در ايران در مراحل ابتدايى و جنينى است. به همين دليل ناشران و توليدكنندگان اطلاعات از يك طرف و مصرف‏كنندگان اطلاعات از سوى ديگر چندان از امكانات و مزاياى ويژه اينترنت در دسترسى به اطلاعات استفاده نمى‏كنند و يا بسيار ابتدايى از آن بهره مى‏برند. برخى از ناشران و كارگزاران ايرانى در حال استفاده از اينترنت براى تبليغ، بازاريابى و فروش اينترنتى منابع اطلاعاتى خود هستند، اما ضعف‏هاى مختلف فرهنگى، ادارى و مالى، بانكى، پستى، نظام‏ها و خدمات ارتباطى و مخابراتى، نرم‏افزارى و سخت‏افزارى، عدم رعايت حقوق نسخه‏بردارى و امنيت اطلاعات و غيره موانع زيادى هستند كه مانع گسترش آن مى‏شوند. از جمله ناشران و كارگزاران الكترونيكى كتاب در ايران مى‏توان نشر كتابدار، نشر اميركبير، نشر دانشگاهى، نشر علوم و بسيارى ديگر را نام برد كه هر كدام مزايا و معايب خاص خود را دارند و به دليل مشكلات فوق به هيج وجه از جهت كيفيت و كميت خدمات به نمونه‏هاى غيرايرانى  نمى‏رسند. قطعاً در آينده‏اى نه چندان دور ناشران و كارگزاران بيشترى وارد اين عرصه مى‏شوند و كيفيت خدمات فروش الكترونيكى كتاب و ساير منابع اطلاعاتى بهتر خواهد شد، كتابخانه‏ها و مصرف‏كنندگان كتاب و اطلاعات هم بيشتر از آن استقبال خواهند كرد.

  فهرست‏هاى رايانه‏اى در كتابخانه‏هاى ايران‏

 با نگاهى گذرا به وضعيت كتابخانه‏هاى ايران از نظر فهرست‏هاى رايانه‏اى سه حالت را مى‏توان مشاهده كرد: 1) كتابخانه‏هاى فاقد فهرست رايانه‏اى 2) كتابخانه‏هاى داراى فهرست رايانه‏اى داخلى  3) كتابخانه‏هاى داراى فهرست رايانه‏اى درون‏خطى.

 معمولاً  كتابخانه‏هايى كه فهرست رايانه‏اى دارند، از اين‏كه شيوه‏هاى سنتى ارائه فهرست‏ها را به كلى كنار بگذارند مردّد هستند. بر اين اساس غالباً در كتابخانه‏هاى ايران، هم مى‏توان از طريق رايانه و هم شيوه‏هاى سنتى (برگه‏دان) به موجودى مجموعه دسترسى يافت. اما روند حذف برگه‏دان‏هاى سنتى در حال افزايش است.

 انتخاب نرم‏افزارهاى كتابدارى نيز در كتابخانه‏هاى ايران مسأله‏اى است كه نياز به توجه بسيار دارد. در اين انتخاب عوامل زيادى دخالت دارند كه از جمله آن‏ها مى‏توان به نوع كتابخانه، نوع مراجعان، نوع منابع، اندازه مجموعه و نيز بودجه كتابخانه اشاره كرد. در حال حاضر شركت‏هاى متعددى وجود دارند كه اين نرم‏افزارها را در ايران توليد مى‏كنند و اساس كار آن‏ها نرم‏افزار CDS-ISIS سازمان يونسكو است كه از سال 1376 به ايران وارد شد. اين شركت‏ها، علاوه بر توليد نرم‏افزارهاى ذخيره و بازيابى فهرست‏ها، معمولاً يك سرى نرم‏افزارهاى جانبى كتابدارى نيز عرضه مى‏كنند. از جمله اين شركت‏ها و مؤسسات عبارتند از:

 - شركت نرم‏افزار و سخت‏افزار ايران (نوسا)، توليد كننده نرم‏افزار سيمرغ‏

 - شركت پارس آذرخش، توليدكننده نرم‏افزار جامع كتابخانه (نسخه‏هاى Doslib ،Winlib و پويا)

 - شركت كاوش، توليدكننده نرم‏افزار اورانيوم‏

 - مركز اطلاع‏رسانى و انفورماتيك دانشگاه صنعتى مالك اشتر، توليد كننده نرم‏افزار ماوا

 - شركت راى‏مهر، توليدكننده نرم‏افزار گنجينه‏

 يك مزيت فهرست‏هاى رايانه‏اى درون‏خطى اين است كه كتابخانه‏ها و مؤسساتى كه از خدمات نرم‏افزارى يك شركت بهره مى‏گيرند، مى‏توانند داده‏هاى خود را در قالب يك فهرستگان در آورند. در نتيجه رجوع به چنين فهرستگان‏هايى راهى است براى اطلاع يافتن از اين‏كه "فلان كتاب را در كدام كتابخانه مى‏توان پيدا كرد؟". در حال حاضر تعدادى از فهرست‏هاى رايانه‏اى كتابخانه‏ها به صورت درون‏خطى و از طريق اينترنت قابل دسترس است و با افزايش استفاده از اينترنت در ايران و كتابخانه‏ها، تعداد آن افزايش نيز مى‏يابد. فهرست‏هاى رايانه‏اى كتابخانه مركزى دانشگاه فردوسى مشهد، دانشكده علوم دانشگاه تهران، كتابخانه مركز تحقيقات مخابرات و كتابخانه ملى نمونه‏اى از اين فهرست‏هاى رايانه‏اى درون‏خطى است.

بانك اطلاعات نشريات كشور

 اين پايگاه كه از طريق سايت www.magiran.com قابل دسترس است حاوى فهرست الفبايى و موضوعى بيش از 1300 نشريه در حال انتشار كشور با امكان جستجو است كه شركت نرم‏افزارى آفتاب از سال 1380 به ارائه آن در شبكه اينترنت پرداخته است. طراحان سايت هدف خود را از اين پايگاه «ايجاد يك مرجع كارآمد از نشريات كشور در اينترنت به منظور رفع نياز محققين و علاقمندان و معرفى عناوين متنوع و بعضاً مهجور نشريات و بسترسازى براى حضور مؤثر اين رسانه ديرپا در صنعت نوپاى اطلاع‏رسانى كشور» ذكر كرده‏اند.

 نشريات مختلف با ارائه يك نسخه از هر شماره خود امكان درج فهرست آن شماره و در صورت تمايل متن كامل آن را در سايت magiran فراهم مى‏سازند. كاربران سايت نيز پس از ثبت نام رايگان مى‏توانند از اين امكانات استفاده كنند. براى دسترسى به متن كامل نشريات بعضاً نياز به پرداخت هزينه است كه مى‏توان آن را به صورت الكترونيكى هم واريز كرد. در كل ويژگى‏ها و خدمات سايت بستگى عمده به صاحبان نشريات دارد و از اين رو از انسجام و يكدستى كامل برخوردار نيست. اما از طرفى به خاطر گستره موضوعى بالا و نيز به‏هنگام‏سازى مداوم حائز اهميت است. از ويژگى‏هاى ديگر آن امكان اشتراك اينترنتى نشريات و دريافت فايل آنها به صورت PDF است. برخى نشريات متن مقالات خود را به صورت Html هم قرار مى‏دهند كه در اين صورت دسترسى به آن مقالات را با استفاده از موتورهاى جستجو ميسر مى‏سازند.

استاد علی اکبر دهخدا از خبره ترین وفعال ترین استادان ادبیات فارسی در روزگار معاصر است که بزرگترین خدمت به زبان فارسی در این دوران را انجام داده. لغت نامه بزرگ دهخدا که در بیش از پنجاه جلد به چاپ رسیده است و شامل همه لغات زبان فارسی با معنای دقیق و اشعار و اطلاعاتی درباره آنهاست و کتاب امثال و حکم که شامل همه ضرب المثل ها و احادیث و حکمت ها در زبان فارسی است خود به تنهایی نشان دهنده دانش و شخصیت علمی استاد دهخدا هستند. دهخدا به غیر از زبان فارسی به زبانهای عربی و فرانسوی هم تسلط داشته و فرهنگ فرانسوی به فارسی او نیز هم اکنون در دست چاپ می باشد. دهخدا علاوه بر این که دانشمند و محقق بزرگی بود مبارز جدی و کوشایی نیز در انقلاب مشروطه محسوب می شد. او مبارزه را نیز از راه نوشتن ادامه می داد و مطالب خود علیه رژیم مستبد قاجار را در روزنامه صور اسرافیل که از روزنامه های پرفروش و مطرح آن زمان بود چاپ می کرد.لغت نامه که بزرگترین و مهمترین اثر دهخدا محسوب می شود 45 تا 50 سال از وقت دهخدا را گرفت. یعنی سالها بیش از آنچه که حکیم ابوالقاسم فردوسی صرف شاهنامه خود کرد. لغت نامه نه تنها گنجینه ای گرانبها برای زبان فارسی است، بلکه معانی و تفسیرات و شروح تاریخی بسیاری از کلمات عربی را نیز داراست. علی اكبر دهخدا در حدود سال 1297 هـ. ق (1257 خورشیدی) در تهران متولد شد. اگرچه اصلیت او قزوینی بود ولی پدرش خانباباخان كه از ملاكان متوسط قزوين بود، پيش از ولادت وی از قزوين به تهران آمد و در اين شهر اقامت گزيد. هنگامي كه او ده ساله بود. پدرش فوت كرد، و فردی به نام میرزا یوسف خان قیم او شد. دو سال بعد میرزا یوسف خان نیز درگذشت و اموال پدر دهخدا هم به فرزندان میرزا یوسف خان رسید.

در آن زمان يكي از فضلای عصر بنام شيخ غلامحسين بروجردی که از دوستان خانوادگی آنها بود کار تدریس دهخدا را به عهده گرفت و دهخدا تحصیلات قدیمی را در کنار او آموخت. وی حجره ای درمدرسه حاج شيخ هادی (در خيابان حاج شيخ هادی) داشت، وی مردی مجرد بود و بتدريس زبان عربي و علوم دينی مشغول بود. استاد دهخدا غالباً اظهار مي كردند كه هر چه دارند، بر اثر تعليم آن بزرگ مرد بوده است. بعدها كه مدرسه سياسی در تهران افتتاح شد، دهخدا در آن مدرسه مشغول تحصيل گرديد و با مبانی علوم جدید و زبان فرانسوی آشنا شد.
معلم ادبيات فارسی آن مدرسه محمد حسين فروغی مؤسس روزنامه تربيت و پدر ذكاءالملك فروغی بود، آن مرحوم گاه تدريس ادبيات كلاس را به عهده دهخدا مي گذاشت. چون منزل دهخدا در جوار منزل مرحوم آيه الله حاج شيخ هادی نجم آبادی بود، وي از اين حسن جوار استفاده كامل مي برد و با وجود صغر سن مانند اشخاص سالخورده از محضر آن بزرگوار بهره مند مي گشت. در همين ايام به تحصيل زبان فرانسه پرداخت و پس از درس خواندن در آن مدرسه به خدمت وزارت امور خارجه در آمد. بعداً در سال 1281 هنگامي كه 24 سال داشت معاون الدوله غفاری که به وزیر مختاری ايران در کشورهای بالكان منصوب شده بود، دهخدا را با خود به اروپا برد، و استاد حدود دو سال و نیم در اروپا و بيشتر در وين پايتخت اتريش اقامت داشت، و در آنجا زبان فرانسه و معلومات جديد را تكميل كرد. مراجعت دهخدا به ايران مقارن با آ‎غاز مشروطيت بود. او در حدود سال 1325 هجری قمری (1285 هجری شمسی) با همكاري مرحوم جهانگيرخان و مرحوم قاسم خان روزنامه صور اسرافيل را منتشر كرد. این روزنامه از جرايد معروف و مهم صدر مشروطيت بود، جذابترين قسمت آن روزنامه ستون فكاهی بود كه بعنوان «چرند پرند» بقلم استاد و با امضاي «دخو» نوشته می شد، و سبك نگارش آن در ادبيات فارسی بی سابقه بود و مكتب جديدی را در عالم روزنامه نگاری ايران و نثر معاصر پديد آورد. وی مطالب انتقادی و سياسی را با روش فكاهی طی مقالات خود در آن زمان منتشر می کرد. پس از تعطيل مجلس شوراي ملی در دوره محمد علی شاه، آزادیخواهان ناچار از کشور خارج شدند. دهخدا نیز به استانبول و از آنجا نیز به اروپا رفت.
وي در پاريس با علامه محمد قزوينی معاشر بود، سپس به سويس رفت و در «ايوردن» سويس نيز سه شماره از «صوراسرافيل» را به کمک میرزا ابوالحسن خان پیر نیا (معاضد الدوله) منتشر كرد. آنگاه دوباره به استانبول رفته و در سال 1327 هجری قمری با مساعدت جمعی از ايرانيان تحت عنوان مکور كه در تركيه بودند روزنامه ای بنام «سروش» به زبان فارسي انتشار داد. پس از اينكه مجاهدين تهران را فتح كردند و محمد علي شاه خلع گرديد، دهخدا از تهران و كرمان به نمايندگي مجلس شوراي ملی انتخاب شد، و با استدعای احرار و سران مشروطيت از عثمانی به ايران بازآمده به مجلس شورای ملی رفت. در دوران جنگ بين المللی اول که از سال 1914 تا 1918 میلادی به طول انجامید دهخدا در يكي از قراي چهار محال بختياري منزوي بود و پس از جنگ به تهران بازگشته از كارهاي سياسي كناره گرفت، و به خدمات علمي و ادبي و فرهنگي مشغول شد، و مدتي رياست دفتر (كابينه) وزارت معارف، رياست تفتيش وزارت عدليه، رياست مدرسه علوم سياسي و سپس رياست مدرسة عالي حقوق و علوم سياسي تهران به او محول گرديد تا اینکه سه چها روز قبل از شهریور 1320 و خلع سلطنت رضا خان از ریاست آنجا معزول شد و از آن زمان تا پايان حيات بيشتر به مطالعه و تحقيق و تحرير مصنفات گرانبهاي خويش مشغول بود.

علامه دهخدا در ساعت شش وسه ربع بعد از ظهر روز دوشنبه هفتم اسفند ماه 1334 شمسي در سن 77 سالگی پس از عمری خدمت به سیاست و فرهنگ و علم و ادب ایران در خانة مسكوني خويش واقع در خيابان ايرانشهر (جلال بايار) تهران به رحمت ايزدی پيوست. جنازه آ ن مرحوم در بامداد روز چهارشنبه به شهر ری مشايعت و در ابن بابويه در مقبره خانوادگی مدفون گرديد

لغت نامه دهخدا

همان گونه که پیداست لغت نامه مهم ترین و اساسی ترین اثر دهخدا و حتی شاید همه نویسندگان معاصر است و بیشتر شهرت و احترامی که دهخدا داراست به خاطر لغتنامه اوست. بنا به باور بسیاری چنین کار بزرگ و چنین سرمایه گذاری عظیمی برای زبان فارسی را به غیر از دهخدا تنها فردوسی انجام داده بود. تالیف لغت نامه دهخدا تاثیر بزرگی در پایداری و جاودانگی زبان فارسی گذاشت. امروز در ایران به هر کتابخانه ای که برویم از میزان مراجعانی که در جستجوی معنای کلمه ای یا مطلبی علمی مجلدات لغت نامه دهخدا را ورق می زنند می توانیم به به راحتی ارزش و اهمیت این کتاب را درک کنیم. همه لغات فارسی و نام شهرها و روستاها و کلمات علمی و اشخاص بزرگ و حتی لغات عربی را می توان در لغت نامه دهخدا یافت. در جلوی هر کلمه ای، معنای لغوی کلمه، موارد استعمال آن، طرز تلفظ صحیح آن، اشعاری با آن و بسیاری اطلاعات دیگر درباره آن قرار دارد. لغت نامه دهخدا هم دایره المعارف است و هم کتاب مرجع علم های گوناگون و هم لغت نامه. وجود این کتاب در هر خانه یا کتابخانه یا جای دیگری نعمتی بزرگ محسوب می شود.
لغت نامه که دهخدا پنجاه سال یعنی بیشتر عمر خود را صرف آن کرد از پایه سه چهار میلیون فیشی تالیف شده است که دهخدا شب و روز به جمع آوری آنها مشغول بود. به گفته خود او و نزدیکانش او هیچ روزی از کار فیش برداری برای لغت نامه غافل نشد مگر دو روز به خاطر فوت مادرش و دو روز به خاطر بیماری سختی که داشت.فکر ایجاد لغت نامه ای جامع که هم معنای همه لغات فارسی را داشته باشد و هم اطلاعات لازم درباره همه چیز را به خواننده بدهد از همان زمانی که دهخدا در یکی از قرای بختیاری منزوی بود در ذهنش خطور کرده بود. آن طور که آگاهان نوشته اند وی چند میلیون فیش از روی متون معتبر استادان نظم و نثر فارسی و عربی، لغت نامه های چاپی و خطی، کتب تاریخ و جغرافیا، طب، ریاضی، هندسه، هیأت، حکمت، کلام، فقه و... فراهم آورده بود. البته نقل می کنند که او بیشتر یادداشت ها را از روی ذهن خود می نوشته است. خود وی در یکی از یادداشتهای پراکنده اش برای لغت نامه می نویسد: "همه لغات فارسی زبانان تا کنون احیا و در جایی جمع آوری نشده، مقداری از لغات مستعمل در لغت نامه ها در کتب خصوصا در شعر، گرد آمده است که ما آنها را در اینجا نقل کرده ایم. ولی از سوی دیگر هزاران لغت فارسی و غیر فارسی در تداول به کار می رود که تا کنون کسی آنها را گرد نیاورده و اگر گرد آورده به چاپ نرسانیده است. ما بسیاری از این لغات را به تدریج از حافظه نقل و سپس آنها را الفبایی کرده ایم. ولی باید دانست که برای به خاطر آوردن چند ده هزار کلمه و الفبایی کردن آن عمر هفت کرکس می باید... و این کار بی هیچ فصل و قطعی، بیرون از بیماری صعب چند روزه و دو روز رحلت مادرم رحمه ا... علیها که این شغل تعطیل شد و دقایقی چند که برای ضروریات حیات در روز، و می توانم گفت که بسیار شبها نیز، در خواب و در میان نوم و یقظه در این کار بودم. چه بارها که در شب از بستر بر می خاستم و پلیته می کردم و چیز می نوشتم."دهخدا در سال 1324 هجری شمسی ميليونها فيشی را كه در تهيه ي لغت نامه فراهم كرده بود توسط مجلس شوراي ملي به ملت ايران هديه كردومجلس نيز قانونی را تصويب كرد كه اين ميراث عظيم چاپ شود و موسسه ای نیز به نام لغت نامه دهخدا برای مدیریت کار چاپ لغت نامه و ادامه راه دهخدا تاسیس شود. مدتی بعد از تصویب طرح چاپ لغت نامه در مجلس شورای ملی دهخدا فوت کرد و از آن زمان به بعد کار هماهنگی و مدیریت لغت نامه به وصیت خود دهخدا به عهده دکتر محمد معین گذارده شد. او که خود فردی فرهیخته بود و در ادبیات فارسی تبحر فراوان داشت و کتاب فرهنگ فارسی شش جلدی معین از آثار گرانبهای اوست به خوبی از عهده ادامه این کار خطیر بر آمد. پس از فوت دکتر معین نیز این کار به وسیله دکتر سید جعفر شهیدی و ابوالحسن شعرائی و دکتر دبیر سیاقی و دیگران دنبال شد و به پایان رسید.تا زمانی که دهخدا زنده بود چهار هزار و دویست صفحه از لغت نامه تهیه شده بود در حالی که لغت نامه ای که امروز وجود دارد در پنجاه جلد و بیست و شش هزار صفحه به چاپ رسیده است. همچنین به تازگی سی دی لغت نامه دهخدا نیز توسط موسسه دهخدا که زیرمجموعه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران است تولید و عرضه شده است. به علت ارزش فرهنگی و علمی لغت نامه و نقش خطیر آن در زبان فارسی از تولید و عرضه سی دی یا کتاب لغت نامه دهخدا توسط شرکت ها و اداره های دیگر جلوگیری می شود. همچنین به تازگی مجلس در حال بررسی این طرح است که کتاب لغت نامه را از قانون حقوق مصنفان مجزا نگه دارد زیرا بر اساس این قانون هر کتابی پس از گذشتن سی سال از زمان چاپش قابل چاپ شدن توسط هر چاپخانه ای است. اما به خاطر وضعیت خاص لغت نامه دهخدا قرار است قانونی تصویب شود که بر اساس آن به جز موسسه دهخدا هیچ موسسه دیگری نتواند دست به تولید و توزیع کتاب یا سی دی لغت نامه دهخدا بزند.

امثال الحکم

طی قرون متمادی از ازل تاکنون از تاریخ خلق انسان و به ویژه از زمان استفاده از زبان به عنوان اولین وسیله ایجاد ارتباط بین انسان‌ها پیوسته لزوم ایجاد ارتباط مضاعف، علاوه بر زبان ساده و بی‌پیرایه و کنایه احساس شده است. اما آن‌چه مهم‌تر به نظر می‌رسد این است که این اصطلاحات و ضرب‌المثل‌ها در بطن جامعه و درون قلوب و اذهان مردم آن جامعه‌ نقش می‌گیرد و چیزی جز چکیده فرهنگ آن سرزمین و فرهنگ منسجم و مدون مرز و بوم آن دیار نیست.
چرا که انسان‌ها زندگی‌ می‌کنند، گفت‌وگو می‌کنند و از بطن همین گفت‌وگوهای مکرر، ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات براساس وقایع روزمره، خلق و رواج می‌یابند و رفته رفته به صورت یک جمله هنجار و اثبات کننده و غیر قابل انکار در جامعه رخ می‌نمایند. ضرب‌المثل‌ها، عصاره‌ی دانش و تجربه گذشتگان است و از سخنان بزرگان ادب برگرفته شده و یا به مناسبت رویدادی آفریده شده است، گاه یک ضرب‌المثل کوتاه به اندازه یک کتاب، سرشار از حکمت و دانش و معنی می‌باشد.
ضرب‌المثل جزئی از فرهنگ و دانش و تمدن ملت‌هاست و منعکس‌ کننده‌ی آداب و رسوم و اعتقادات مردم است، به طوری که با شنیدن ضرب‌المثل کشوری، می‌توان علاوه بر خصوصیات اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، به بسیاری از اموری که به صورت قاعده و قانون بر آن‌ها در آمده دریافت و همین آداب و رسوم می‌باشد که توانسته تا حدود زیادی در قوانین یک کشور تأثیر گذارد. "امثال‌الحکم" از اندام‌های اصلی و اساسی هر زبان است، مفصل‌ترین مفاهیم به صورت عصاره و جوهر در مختصرترین کلمات می‌گنجد و حاصل آزمون‌ها، ذوق‌ها و بینش در فشرده‌ترین حجم شکل می‌گیرد تا امثال‌الحکم،پندها، کلمات قصار و اصطلاحات به وجود آید.
امثال‌الحکم، در حقوق تا به حال مورد توجه چندانی نبوده و آشنایی من با این مقوله به تحقیقات دانشگاهی از طرف اساتید مربوط برمی‌گردد که به حق جناب آقای استاد مصطفی ماندگار برای جا افتادن این موضوع میان دانشجویان خود زحمات فراوانی کشیدند و با راهنمایی‌های ارزشمند خود باعث شدند که الان به عنوان یک موضوع قابل بحث و مطرح شدن، آن‌هم به صورت جدی بتوانیم آن را مطرح کنیم و بتواند دریچه‌ای نو برای اندیشه‌های تازه و مطرح شدن آن باشد.
نقش مثل‌ها و متل‌ها در حقوق کم نیست، چرا که "عرف" چیزی نیست جز همین امثال و یکی از منابع مهم حقوق عرف می‌باشد که امروزه به عنوان یکی از منابع اصلی حقوق جایگاه ویژه‌ای دارد و اهمیت آن به قدری است که در بسیاری موارد که نمی‌توان حکم مسئله‌ای را از قوانین موضوعی به روشنی یافت، عرف راهگشا بوده است. بنابراین عرف چیزی نیست جز همین گفتارها و رفتارهای هنجاری که به صورت یک قاعده ماندگار شده است و خلاف آن‌ها را هیچ‌کس نمی‌پسندد و اکثر آن‌ها برخلاف قوانینی که تابع اصل سرزمینی بودن هستند مورد توجه جهانیان می‌باشند زیرا اشاره به صفات ناب انسانی دارد. چنان‌چه عدالت، حق، انصاف، راستگویی و امانت‌داری را همگان می‌پسندند و خیانت، تزویر، غارت، غصب و زورگویی را رد می‌کنند و منفور انسان‌ها می‌باشد.
براساس همین طرز تفکرها و ایده‌ها بوده است که جملاتی به مرور زمان در بطن جامعه جا افتاده و نه تنها نمی‌توان گفت در حقوق امروزی تأثیر نداشته بلکه اثر مثبت آن را نمی‌توان انکار کرد.
امثال‌الحکم در حقوق نیز از این پس می‌خواهد با مطرح شدن در بردارنده‌ی آن ارتباط کامل میان ضرب‌المثل‌های رایج درجامعه و اصول حقوقی مندرج در قانون باشد.
بنابراین در هر هفته به بیان چند نمونه از آن خواهیم پرداخت. علاقه‌مندان می‌توانند نوشته‌ها و یا مطالب مربوط به این موضوع را با نام خود ارسال دارند تا به چاپ برسد.
اصل شخصی بودن مجازات‌ها:

هیچ‌کس را در قبر دیگری نمی‌گذارند.از معنا و مفهوم ضرب‌المثل این طور برمی‌آید که گفتار و کردار هرکسی به حساب خودش گذارشته می‌شود. مفهومی کاملاً جا افتاده در اذهان مردم که می‌تواند مصداقی روشن و واضح در عالم حقوق از اصل شخصی بودن مجازات‌ها باشد. این اصل هم همان‌گونه که از لفظ آن پیداست این مفهوم را به ذهن متبادر می‌سازد که مجازات‌ها صرفاً در مورد شخص انجام‌دهنده‌ی جرم اعمال می‌شود

فرهنگ عمید:

فرهنگ عمید واژه‌نامه‌ای دوجلدی است شامل واژه‌های فارسی ولغات عربی واروپایی به کار رفته در زبان فارسی واصطلاحات ادبی وعلمی که به دست حسن عمید نوشته شده‌است. این واژه نامه نخستین بار در سال 1342 هجری خورشیدی با سرمایهٔ کتابخانه ابن سینا چاپ شده‌است. (هرچند که آقای عمید سال 1333 واژه‌نامه‌ای را به نام فرهنگ نو به چاپ رسانده‌اند ولی کامل‌ترین فرهنگ ایشان که فرهنگ عمید نام دارد و سال 1342 به چاپ رسیده‌است.)

فرهنگ عمید چندین بار با شمارگان بالا به چاپ رسیده‌است و فرهنگی کمابیش کامل و محبوب است و بنا به نظر برخی کارشناسان ایراد گفتنی پیدا نمی‌شود.[نیاز به ذکر منبع]

از ویژگی‌های این واژه‌نامه می‌توان موردهای زیر را نام برد :

آمدن نشانه‌های آوایی واژگان (برای تلفظ درست واژگان) در میان کمانک برابر هر واژه؛

زبانی که واژگان از آن آمده‌است و واژهٔ اروپایی وارد شده به زبان نیزبه همان زبان آورده شده؛

گونهٔ واژگان براساس دستور زبان اول فرهنگ بیان شده است؛

آوا نگاری واژگان عربی بر اساس تلفظ اصلی واژه آورده شده و معنی واژگان به صورت روشن و به زبان ساده نگاشته شده؛

در این فرهنگ تصویرهایی برای برخی از واژگان گنجانده شده‌است؛

این فرهنگ تنها دربرگیرندهٔ شمار فراوانی از واژگانی است که در زبان فارسی به کار گرفته شده و نام مکان‌ها و شهرها و نویسندگان، و هنرمندان در آن نوشته نشده‌است. (به جز نمونه‌های بسیار مشهور که برای دریافت برخی نوشته‌ها نیاز است. مانند: بهلول یا سلیمان)

محمد ، اولین فرزند خانواده بود . او روز نهم اردیبهشت سال 1297 هجری در یکی از محلات اصلی رشت به دنیا آمد. پدر محمد، شیخ ابوالقاسم، طلبه علوم دینی بود و در خواندن درس و آموختن علوم دینی ، عشق و علاقه بسیار نشان می داد ، خصوصا اینکه درسهای زیادی را نزد پدرش " شیخ محمد تقی معین العلما " (جد پدری محمد) آموخته بود.

محمد کمتر پدر را می دید. شیخ ابوالقاسم دائم پای درس عالمان مشهور شهر بود. او می دانست که هم پدر و هم مادرش از بیماری سختی رنج می برند. این موضوع را هرگاه که سر شب به تماشای نماز خواندن پدر می نشست ، حس می کرد.

چشمان پدر گود افتاده بود و دائم از خداوند طلب شفا و آمرزش می کرد. محمد می شنید که پدر، برای شفای مادر هم دعا می کند . اهل خانه، بارها پدر و مادر محمد را نزد طبیب برده بودند ؛ اما داروها اثری نداشت. کار، به جایی رسید که تصمیم گرفتند برای مراقبت بیشتر از پدر محمد، او را به خانه یکی از اقوام ببرند. چند روزی آنجا ماند و به ظاهر، حالش کمی بهتر شد، اما محمد، خیلی دلتنگ پدرش بود.

یک شب ، با اصرار، از اطرافیان خواست او را نزد پدر ببرند تا او را ببیند. همین کار را کردند. آن شب ، تا صبح پیش پدرش ماند و از بهبود نسبی حال پدر، خوشحال شد؛ اما صبح همان روز بدترین خبر عمرش را شنید. مادر محمد غافلگیرانه فوت کرده بود. فقدان مادر همه وجودش را آزرد. او مونس تنهایی محمد بود، البته این، پایان کار نبود. خبر مرگ مادر، تاثیری عمیق بر روحیه پدر گذاشت. چند روز بعد، حال پدر بدتر شد. هنوز 5 روز از فراق مادر نگذشته بود که صدای شیون و زاری اطرافیان خبر شوم دیگری را برای او آورد. پدر هم از دنیا رفت. محمد وقتی در آغوش پدر بزرگش می گریست، انگار با گوش دل می شنید که اطرافیان با نگاه هایشان به او اشاره می کنند و می گویند : « طفلک چقدر زود پدر و مادرش را از دست داد...»
پدر بزرگ محمد، شیخ محمد تقی معین العلما از بزرگان رشت بود. او با مهربانی فراوان ، مراقبت و تربیت محمد و برادر کوچکترش علی را به عهده گرفت. محمد مثل پدر کنجکاو بود و اهل درس ، بحث و تلاش . او اولین درسهایش را از پدر بزرگش آموخت و سپس، محمد تقی معین العلما اورا به مکتب فرستاد.

در این هنگام، اوضاع شهر رشت ، چندان مساعد نبود. میرزا کوچک خان جنگلی ندای اعتراضش را نسبت به شرایط نابسامان ایران بلند کرده و مبارزات ضد حکومتی خودش را آغاز کرده بود. انگلیسی ها در اطراف رشت سنگربندی کرده بودند. در این شرایط، مکتب خانه ها هم به حالت نیمه تعطیل در آمده بود. در چنین اوضاعی بود که خانواده محمد برای مدتی مجبور به ترک شهر شدند و به یکی از روستاهای اطراف رفتند و وقتی اوضاع عادی شد به شهر رشت برگشتند.
محمد، دوباره راهی مکتب شد. او با شوق فراوان فراگیری را آغاز کرد. صرف ونحو عربی و علوم مختلف دینی را نزد پدر بزرگ و مرحوم سید مهدی رشت آبادی فرا گرفت. در آن هنگام مکتب خانه های قدیمی ، آرام آرام تبدیل به مدارس امروزی می شد. محمد در کلاس سوم ابتدایی نشست و 3 سال بعد، موفق شد تصدیق نامه نهایی دوره ابتدایی را بگیرد.

او سپس توانست کلاس چهارم متوسطه را نیز با موفقیت به اتمام برساند، اما در رشت، کلاس پنجم متوسطه وجود نداشت. در این میان اداره معارف گیلان هر سال، چند نفر از شاگردان ممتاز را انتخاب می کرد و آنها را راهی تهران می ساخت تا در آنجا پنجم متوسطه را نیز به اتمام برساند. هزینه ماهانه این انتخاب هر ماه 10 تومان بود و محمد جزء این افراد انتخاب شد.
محمد، ابتدای ورود به تهران در مدرسه دارالفنون ثبت نام کرد و وارد کلاس پنجم متوسطه شد. یک سال تمام در غربت و تنهایی درس خواند. در این مدت، گاه و بیگاه خبرهایی از خانواده اش به او می رسید. درپایان سال تحصیلی، پدر بزرگ به دیدنش آمد ؛ مدتی در تهران ماند و بعد از پایان امتحانات، با هم به رشت برگشتند ؛ او به وضوح می دید پدر بزرگ، دیگر شور و حال سابق را ندارد. او ضعیف و مریض شده بود. بین راه چندین مرتبه حال پدر بزرگ بد شد. در رشت، تصمیم گرفتند برای بهبودی حال معین العلما مدتی او را به آستان اشرفیه بفرستند تا شاید با تغییر آب و هوا، وضعیت او مساعد تر گردد.

سال تحصیلی شروع می شد و محمد، مجبور بود دوباره به تهران بازگردد. پدر بزرگ با همه ضعفی که داشت با زحمت خودش را برای بدرقه محمد رساند. دوری از پدر بزرگ در این حال و روز برای محمد بسیار تلخ بود. 6 ماه از سال تحصیلی نگذشته بود که نامه ای از عمویش رسید که خبری تلخ و ناگوار را برای محمد به همراه داشت ، پدر بزرگ فوت کرده بود و این برای محمد دردی جانکاه بود.

«ای یگانه مقصود من در زندگانی ، ای کعبه آمالم، ای مهمترین واسطه از وسایط حیاتم، ای کسی که آنقدر برگردن من منت نهاده ای و ای کسی که اکنون خوش در زیر خاک آرمیده ای، از این هجران ابدی و فراق دائمی پیوسته در سوز و گدازم و از این جدایی می سوزم و می سازم و با روان پاکت در راز و نیازم...»

از یادداشتهای معین در شب 13 فروردین 1310

محمد معین، سال 1310 دوره متوسطه را هم به اتمام رساند وسپس در رشته فلسفه و ادبیات مدرسه عالی دارالمعلمین تهران ثبت نام کرد. در این دوره باید 3 سال درس می خواند. او دانشجویی بسیار صبور، با حوصله و جدی بود. سال سوم آنقدر به زبان فرانسوی تسلط پیدا کرد که یک بار در حضور لرد بایرون – شاعر معروف فرانسوی – سخنرانی کرد. این کار او باعث تعجب و تشویق فراوان همه استادان و دانشجویان شد. در سال 1313 رساله ای به زبان فرانسه ارائه داد و موفق به گرفتن لیسانس ادبیات و فلسفه با نمره ممتاز شد. در سال 1314 به خدمت سربازی فراخوانده شد و بعد از اتمام این دوره ، به عنوان دبیر یکی از دبیرستان های اهواز، به خوزستان رفت. محیط آرام اهواز باعث شد او با پشتکاری بی نظیر به تحقیق و تالیف بپردازد. رساله ای تحقیقی با عنوان "حافظ شیرین سخن" نوشت و "روان شناسی تربیتی" نوشته " علی الجارح " و " مصطفی امین" را از عربی به فارسی و «ایران از آغاز تا اسلام» نوشته پروفسور گریشمن را از انگلیسی به فارسی ترجمه کرد.

در این ایام، عده ای از باستان شناسان فرانسوی برای حفاری به شوش آمده بودند. محمد معین به دیدار آنها شتافت. برایش جالب بود که از نزدیک با کار آنها آشنا شود. سرپرست هیات فرانسوی به محمد معین گفت : « لهجه های محلی ایران کم کم دارند، مغلوب لهجه مرکزی می شوند. ممکن است مدتی طول نکشد که اثری از این لهجه ها باقی نماند...»

این حرف تاثیر عمیقی بر معین گذاشت و با خودش فکر کرد: « وظیفه ماست که یادگاری لهجه های محلی را حفظ کنیم... باید همه اصطلاحات ، لغات ، امثال و حکم فارسی را از همه جای ایران جمع آوری و تدوین کنیم ... »

محمد معین چند رساله دیگر مانند " گنجینه شوش" و " داستان هاروت و ماروت " را تالیف کرد. وزیر فرهنگ وقت، با مشاهده علایق فراوان معین، مقدمات انتقال او را به تهران فراهم کرد و در سال 1318 در سمت معاونت اداری دانشسرای مقدماتی و دبیری دانشسرای عالی به تهران منتقل شد.

محمد معین پس از ورود به تهران در دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی ثبت نام کرد. شهریور ماه 1321 در میان خیل عظیم استادان و دانشجویان ، مراسم دفاع از رساله دکترای زبان و ادبیات فارسی از سوی محمد معین انجام شد. استاد راهنمای او ملک الشعرای بهار بود . نتیجه جلسه این بود:

رساله آقای محمد معین از هر حیث قابل تمجید و تحسین است و با قید "بسیار خوب" تصویب می شود و آقای محمد معین در زبان و ادبیات فارسی ، دکتر شناخته شد. به ایشان تبریک می گوییم...

دکتر معین در همین سال (1321) با دختر امیر جاهد، مدیر سالنامه پارس ازدواج کرد که ثمره ازدواج آنها 4 فرزند بود. ... آشنایی دکتر محمد معین با استاد علی اکبر دهخدا ، سرآغازی برای یک کار عظیم ادبی دیگر بود ، یعنی تدوین لغت نامه دهخدا. دکتر معین جایگاه ویژه ای نزد استاد دهخدا داشت به گونه ای که علامه دهخدا، در وصیتنامه اش نوشت : « به ورثه خود وصیت می کنم که تمام فیشهای چاپ نشده لغت نامه را که ظاهراً بیش از یک میلیون است و از الف تا یاء نوشته شده... به عزیزترین دوست من، آقای دکتر معین بدهند که مثل سابق به چاپ برسد و این زحمتی جانکاه ، حداقل معادل نصف تالیف است...»

همکاری با علامه دهخدا ، علاقه شدیدی در دکتر معین ایجاد کرده بود که دست به تالیف فرهنگی جامع بزند که مانند دایره المعارفی بزرگ، نیاز افراد مختلف را بر طرف سازد. او شروع به فیش برداری کرد. از پیش هم حدود 300 هزار فیش تهیه کرده بود. دکتر معین برای تدوین فرهنگ فارسی نزدیک به 400 نفر از دانشجویانش را به کار دعوت کرد. سپس به جستجو در شیوه های مختلفی که در دنیا رواج داشت، پرداخت سرانجام با تلاش فراوان ، چاپ فرهنگ فارسی در سال 1342 شروع شد...

چند سال بعد دکتر معین، پس از سالها تلاش و کوشش و تحقیق، یک روز صبح در جلسه مدافعه یکی از دانشجویان دانشگاه تهران، ناگهان به کف اتاق افتاد و بیهوش شد. پزشکان پس از معاینه های فراوان متوجه ضایعه ای شدند که در مغز دکتر به وجود آمده بود. با وجود سعی و تلاش فراوان، هیچ بهبودی در حال او حاصل نشد. ماهها در بیمارستان بستری شد، اما هیچ گونه واکنشی ناشی از بازگشت فعالیت ادراک، در او مشاهده نشد.

سالها گذشت، بی آن که دکتر معین بتواند هوشیاری اش را به دست بیاورد. آخرین گزارش از آخرین روزهای حیات استاد - «... در اتاق 314 بیمارستان فیروزگر، مردی خفته که 4 سال و پنج ماه است خاموشی گزیده و تنهایی اختیار کرده است... او دکتر معین، استاد دانشگاه تهران ، رئیس سازمان لغت نامه دهخدا و مولف کتب فراوان تحقیقی است... همیشه خاموش است و با چشمان درشتش نگاه می کند به همه کس، ولی نمی شناسد. چشمهایی که روزی خطوط مبهم کتابها را می جست، فقط نگاه است. نگاه سرد و بی روح، هیچ کس را نمی شناسد، نه همسر و نه فرزندانش را.به گفته ی همسرش : محمد فقط پسر بزرگمان را می شناخت وقتی او را می دید، اشک از چشمانش سرازیر می شد، حرف نمی زد چون قادر به حرف زدن نبود...
همسر مهربانش روزی چند بار به بیمارستان سرکشی می کرد و غذا ها و لوازم مورد احتیاج را به او می رساند. او همیشه به بهبودی معین امیدوار بود. ساعتها کنار شوهرش می نشست و به او می نگریست ، به جسمی سرد و بی روح که زنش را نمی شناخت و فقط او را نگاه می کرد. ولی همسرش امیدوار، که معجزه ای رخ دهد: « من ایمان دارم... من شبهای درازی را برای او دعا کرده ام. خداوند به من رحم خواهد کرد. من ایمان دارم که او خوب خواهد شد و به خانه اش باز خواهد گشت. اتاق کارش، یادداشت هایش، آنها همه فیشها و کتابها منتظر او هستند. او خوب خواهد شد و به همین اتاق باز خواهد گشت و پشت میز کارش خواهد نشست. او هنوز کارهای زیادی در پیش دارد که ناتمام مانده است.او کار دارد. خداوند او را شفا خواهد داد من ایمان دارم...»
و حالا، این ایمان اوست که هر روز چند بار او را به بیمارستان می کشاند. راستی، زنی مثل او باید خیلی قدرت و ایمان داشته باشد...

اما... سرانجام در حالی که استاد از شدت بیماری وزنش به 17 کیلو رسیده بود، در نیمروز گرم سیزدهم تیر ماه 1350 دفتر حیاتش بسته شد.

از مرحوم دکتر معین مقالات و کتابهای فراوانی، همراه با تصحیح متون ادبی با حاشیه نوسی و اضافات ، ترجمه کتاب از زبانهای عربی و انگلیسی و زبانهای باستانی به جای مانده است. موضوع اغلب مقاله های دکتر معین، لغت و دستور زبان فارسی ، مباحث و مسائل ادبی ، تاریخ ادبیات و زبان ، تاریخ و فرهنگ ، کتاب شناسی ، فلسفه و ... است.

نويسندگان : سيد ولي ها شمي

                  وحيد صادقلو

                               معرفی دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی

مقدمه :

دایره المعاف نویسی در رشته کتابداری و اطلاع رسانی عمر چندانی ندارد . از میان تعداد انگشت شماری دایره امعارف های غربی این رشته ، عمر کهنترین آنها از34 سال تجاوز نمی کند . نخستین دایره المعارف این رشته در غرب (دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی)به سرپرستی آلن کنت و هارولد لنکور است که نخستین جلد آن در سال 1968 ، یعنی بیش از 80 سال پس از آغاز آموزش رسمی دانشگاهی این رشته در غرب یعنی سال 1887 انتشار یافت . آموزش دانشگاهی این رشته در ایران در مقطع کارشناسی ارشد در سال 1345 آغاز گردیدو اکنون حدود 40 سال پس از آن تاریخ نخستین جلد دایره المعارف این رشته به فارسی در سال 1381 از حروف آ- ژ و جلد دوم آن در سال 1385 از س-ی منتشر گردید.

اندیشه تدوین دایره المعارفی به زبان فارسی در رشته کتابداری و اطلاع رسانی ، که بتواند عناصر مغفول مانده در دایره المعارف های غربی را نیز در برگیرد.نخست در دوره تصدی ریاست کتابخانه های ملی توسط آقای محمد رجبی و سپس جناب آقای محمد خاتمی عنوان گردید . ایشان از این رشته استقبال کردند و بدین ترتیب ، نخستین حرکتها از اوایل سال 1373 آغاز شد. به تدریج،شرایط به طور نسبی فراهم آمد و کارهای اجرایی با تدوین نخستین ویرایش مدخلنامه شکل گرفت و نشست هایی در مورد سیاست گذاری و برنامه ریزی با جمعی از صاحب نظران برگزار شد . در این نشست ها ، توافق میان اعضا در باره مدخل ها ، طول مقاله ها ، تالیفی یا ترجمه ای بودن مقاله ها ، و جز آن بسیار دشوار می نمود . از سوی دیگر، کارها نیز می بایست پیش می رفت .تصمیم بر ان شد که حاصل اظهار نظر ها مبنای کار گیرند و بر این کار سفارش مقاله ها به تدریج آغاز گردید.

در ابتدای امر بنا بر آن بود که مدخل ها در  مقوله هایی دسته بندی شوند و هر مقوله به سرپرست واحدی محول گردد تا خود آن گونه که مصلحت می دانند ، طبق الگویی که در اختیار وی قرار گرفته بود، تهیه مقاله ها را سفارش دهد، و این کار در اوایل امر نیز صورت گرفت ، لیکن توفیق چندانی نداشت ؛زیرا کارها به کندی پیش می رفت به همین سبب کار شفارش مقاله ها به صورت متمرکز در ستاد اصلی دایره المعارف – یعنی معاونت پژوهشی کتابخانه ملی – صورت گرفت و از سرپرستان موضوعی به عنوان مشاوران علمی صاحب نظر استفاده شد.

معرفی کتابهای تاریخی

1.فرهنگ فشرده تاریخ ابران ، از آغاز تا پایان قاجاریه نویسنده عباس قدیانی .-تهران : نشر جاویدان خرد ، 1376، 705 ص : مصور ، نقشه عکس ، دارای کتابنامه می باشد دربهره گیری از منابع و مآخذ علاوه بر منابع که در فهرست پایانی ذکر شده این فرهنگ بر اساس واژه ها ، لغات و اصطلاحات موجود در فرهنگهای موجود در دهخدا ، معین ، دایره المعارف مصاحب و کتابهای مرجع تاریخ قدیم و اکثر کتب عینی و مرجع که در سالهای اخیر توسط دانشمندان معظم و استادان محترم  این فن تألیف گردیده تهیه و گردآوری شده است این کتاب به صورت الفبایی تنظیم شده و یک جلدی می باشد .

2.فرهنگ توصیفی تاریخ ایران از دوره اساطیری تا پایان عصر پهلوی ، نویسنده عباس قدیانی .- تهران : فرهنگ مکتوب ، 1384 . مصور ، عکس ، نقشه ، جدول .

این کتاب دارای 5 جلد می باشد این کتاب اشاره به اماکن ، اشخاص ، اصطلاحات جغرافیایی تاریخی و رجال دارد . و به صورت الفبایی تدوین شده است .

از طرف راضیه مردانی

- ارزيابي ميزان بهره گيري از فناوري اطلاعات در ذخيره و بازيابي نسخ  خطي در كتابخانه هاي ايران / زهرا غلامحسين زاده

- از نقشه هاي كاداستر تا نقشه هاي ديجيتالي / رؤيا جناب زاده

- بررسي ميزان حضور ايران در وب / عليرضا نوروزي

- سرعنوان هاي موضوعي پزشكي (مش) و نقش آن در بازيابي پيوسته / فاطمه شيخ شعاعي

- ميزان مطالعه و سطح رضايت و بهره مندي كتابداران از مجله هاي علمي كتابداري و اطلاع رساني داخلي / ليلا مكتبي فرد

- سخني در باب نگارش هاي انتقادي ( همراه با شرحي مختصر پيرامون آراي كارل پوپر درباره نقد منابع اطلاعاتي) / فريبرز درودي

همه مقالات (تمام متن )

گرافيك كامپيوتري

مولف پيتر كولي

مترجمين : هايون وتمني- معصومه پورحسين

اين كتاب نظارت بسيار را در مورد اصول و ساختار گرافيك كامپيوتري در اختيار علاقمندان قرار داده، اين كتاب به آموزش امكانات و چگونگي كار با نرم افزارهاي گرافيكي نپرداخته به چگونگي اصول ساخت اين نرم افزارها مي پردازد- به جاي بحث بر روي پوسته و امكانات مربوط به واسط كاربر، بر روي هسته و ساختار داخلي يك نرم گافيكي تمركز نموده اصول مهم و زير بنايي ساخت اشكال مختلف را كه عموماٌ وابستگي شديد و نزديك با علم رياضيات دارند- مورد بررسي قرار مي دهد. مطالعه اين كتاب براي افرادي كه قصد طراحي نرم افزارهاي گرافيكي دارند، مي تواند بسيار مفيد باشد.

1- سخت افزار و نرم افزار

2- مختصات هندسي دوبعدي

3- اشكال دوبعدي

4- پردازش اشكال دوبعدي

5- منحني ها

6- سه بعدي ها

7- طراحي اشياي طبيعي

8- مدل سازي اجسام جامد

9- مشكل سطح قابل رويت

10- نقشه برداري پيكسلي

آموزش ADO ارتباط با بانكهاي اطلاعاتي از طريق ADO

فرانسيسكو بالنو

مترجمان : الهام تاجيك- سيروس الهياري

قالب هاي فايلهاي گرافيكي ديويدسي. كي و جان آر. لوين

مترجم : محمد نوذري

مرجع كامل برنامه نويسي اينترنت و وب

هاروي دتيل

مترجم : رامين مولاناپور

ديباگران : تهران، 1382.

ويژگي هاي شاخص اين كتاب، ماكرومد يا فلش MX – زبان نشانه گذاري قابل توسعه ( XML ) – اين كتاب با صدها عملياتي همراه است. اين مثال ها آموزش هستند. هر مفهوم جديد به طور كامل ارائه شده است و پس از هر مثال عملياتي، كادر محاوره اي ورودي/ خروجي مثال آمده است. اين شيوه آموزش و نوشتن را روش LIVE- CODE مي ناميم. اين مثال ها شبيه به وارد كردن و اجراي آنها روي كامپيوتر هاست. به مباحثي چون XML – پرن، پيستون، PHP ، فلش، Servlet هاي جاوا و صفحات Java Swrver مي پردازد.

ارائه شده توسط خانمها: مهربان و الهام بابايي

قابل توجه اساتيد محترم و دانشجويان كتابداري و اطلاع رساني

 وهمه افرادي كه با كار اطلاع رساني سرو كار دارند

مرجع شناسي ( تخصصي وعمومي فارسي و غير فارسي ) / ويليام اي .كتس ، به كوشش حميدمحسني ، ترجمه همراه با افزوده هاي فارسي از آيدين آذري ، محسن عزيزي و حميد محسني ._ تهران : كتابدار ، 1386.

د . 713 ص .( كتابدار ؛ 76: مرجع شناسي ؛ 8)

باموضوعات : خدمات مرجع – مراجع – خدمات مرجع الكترونيكي – كتابخانه هاي الكترونيكي

قيمت : 10000 تومان

از دايره المعارف هاي كودكان ونوجوانان به صورت چاپي مي توان collier's و workbook

را نام برد.

 collirs  :  ( در قالب چاپي )

 نگارش خيلي ساده و از شفافيت بياني خوبي برخوردار است . مقالات ، بسيار خوب سازماندهي شده و برخلاف معمول تاكيد آن بيشتر بر مقالات بلند است تاكوتاه . اغلب همراه با شرح حال هاي كوتاه و واژه نامه  اصطلاحات مي باشد. گنجاندن واژه نامه هاي موضوعي در مقالات بلند ويژگي مطلوبي بر اي بسياري از كاربران است.

بعضي از مقالات بسيار بلند شايد 40 تا 70 صفحه را در برگيرد. اما از سوي ديگر نمايه خوبي دارد كه بيش از 400000 شناسه دارد. و نكته قابل توجه در اين دايره المعارف آن است كه در حدود 12000 عنوان را زير 31 موضوع آورده و داراي تقسيمات فرعي نيز مي باشد. اكثر شناسه ها جاري هستند و فهرست هاي خواندني آن ، منابع تكميلي مناسبي را به بزرگسالان ، دانش آموزان و دانشجويان ارائه مي نمايد.

Work book : ( در قالب چاپي )

در اين دايره المعارف نه تنها بين تصاوير و مطالب آن تعادل برقرار است بلكه تركيب اجزاي مختلف و زياد آن برنامه ريزي شده ودقيق است. به دليل شيوه نگارش وتصاوير عالي و فراوان  از جمله كتابهاي پر فروش و محبوبي است كه كتابداران منظم آن را براي مجموعه خود خريداري مي كنند . اين كتاب براي مخاطبين  سنين 10 تا 16 ساله را  طراحي شده است.

در نوشتن مقالات بزرگ ، از الگويي استفاده كرده كه ابتدامسائل آسان و سپس به تدريج مطالب سخت تر مطرح مي شوند. براي مثال: در بخش مربوط به انرژي نه تنها با يك فهرست واژگان ساده فهم آغاز مي شود ، بلكه به تعريف و توضيح كلمات و عبارات غير معمول توجهي خاص دارا. درحالي كه شخص در خلال متن پيش مي رود و ستون هاي اول و دوم آن را خوانده است ، مطالب دقيق تر و پيچيده تر مي شود.

داراي نمايه اي عالي و15000 شناسه است . شگفت انگيزترين جنبه مجموعه فوق الذكر تصاوير است كه هر صفحه دارد. 31000 صفحه آن شامل 24000 تصوير رنگي است.  و روز آمدي امتياز ديگر اين مجموعه مي باشد.